Auteur: Op. Dr. M. Levent Deniz, Specialist hersen-, zenuw- en wervelkolomchirurgie · Laatst bijgewerkt:
Facetartrose van de onderrug, ook wel het lumbale facetsyndroom genoemd, is een veelvoorkomende oorzaak van lage rugpijn. De vijf lendenwervels zijn aan de achterzijde met elkaar verbonden door facetgewrichten. Deze gewrichten begeleiden de bewegingen van de wervelkolom en dragen bij aan de stabiliteit.
Facetartrose ontstaat vooral op hogere leeftijd, maar kan ook voorkomen bij jongere mensen die zwaar lichamelijk werk verrichten. Door veroudering en overbelasting slijten de gewrichten, wat lage rugpijn kan veroorzaken. Kenmerkend zijn ochtendstijfheid en pijn die erger wordt bij achteroverbuigen. Door de pijn gaan patiënten vaak minder bewegen, terwijl inactiviteit de stijfheid en beperkte beweeglijkheid in stand kan houden.
Bij de behandeling van lumbale facetartrose richten we ons eerst op het verminderen van de pijn, onder meer met denervatie van de facetgewrichten. Voorlichting is minstens zo belangrijk: de patiënt krijgt een passend oefenprogramma en advies over wat de wervelkolom helpt en welke belasting beter kan worden vermeden.
Radiofrequente behandeling
Dit is momenteel wereldwijd de effectiefste methode voor de behandeling van lumbale facetartrose. De mediale tak is de zenuwtak die pijnsignalen vanuit de facetgewrichten doorgeeft. Denervatie van de facetgewrichten wordt toegepast bij patiënten die goed hebben gereageerd op een facetgewrichtsinjectie of proefblokkade. Met een computergestuurd apparaat wordt gecontroleerde warmte aan de mediale zenuwtakken toegediend om de zenuwgeleiding te onderbreken. De ingreep vindt plaats onder beeldgeleiding. Nadat de geleiding van de pijnsignalen is onderbroken, voelt de patiënt de pijn vanuit de facetgewrichten niet meer.
Zorgvuldig uitgevoerde behandeling van lumbale facetartrose
Voor de ingreep is geen uitgebreide voorbereiding nodig. De behandeling wordt onder plaatselijke verdoving uitgevoerd en duurt 20–25 minuten. Na ongeveer 30 minuten observatie mogen patiënten naar huis en wordt geadviseerd twee dagen rust te houden. Bijwerkingen zijn zeer zeldzaam. Ernstige complicaties zoals een bloeding of zenuwbeschadiging komen vrijwel nooit voor. Ook een infectie is zeer zeldzaam.
Afspraak & praktische informatie
Hoe maakt u een afspraak?
U kunt uw afspraakverzoek sturen via WhatsApp, telefonisch of via het contactformulier. Beschrijf kort uw klacht en de tijden die u schikken; dat versnelt het proces en we reageren zo snel mogelijk.
Wat neemt u mee naar het consult?
Neem, indien beschikbaar, uw recente MRI- en CT-beelden mee, eerdere onderzoeks- en operatieverslagen en een lijst van de medicijnen die u dagelijks gebruikt. Dat maakt de beoordeling aanzienlijk eenvoudiger.
Wat gebeurt er tijdens het eerste consult?
We luisteren naar uw klachten en voorgeschiedenis, doen een neurologisch onderzoek en bekijken uw bestaande beelden samen. De behandelopties worden vervolgens met u gepland, rekening houdend met uw verwachtingen en levensstijl.
Second opinion
Is er elders een diagnose gesteld of een operatie geadviseerd, dan kunt u met uw bestaande beelden en verslagen een afspraak maken voor een second opinion.
Neem contact op voor uw vragen en afspraakverzoeken. Wij reageren zo snel mogelijk.
Wat is verkalking van de onderrug? (facetsyndroom)
De kleine gewrichten aan de achterzijde van onze wervelkolom die de wervels met elkaar verbinden, worden "facetgewrichten" genoemd. De slijtage van deze gewrichten in de loop van de tijd, de achteruitgang van de kraakbeenstructuur en de verdikking van de omliggende banden noemen we verkalking van de onderrug, ofwel het facetsyndroom. Deze aandoening is een bron van chronische pijn die de bewegingsvrijheid van de onderrug beperkt.
Wat zijn de symptomen van lumbale artrose (facetgewrichtsaandoening)?
De meest opvallende klacht is ochtendstijfheid. Het is een hevige pijn die in het onderste deel van de rug wordt gevoeld en die toeneemt bij achteroverbuigen of draaien naar links en rechts. De pijn zit meestal in de onderrug, maar kan uitstralen naar de bil en soms naar de achterzijde van het bovenbeen. Wanneer de patiënt lang staat of zit, voelt hij of zij een sterke zwaarte en een zeurende pijn in de onderrug.
Wat veroorzaakt lumbale artrose (facetgewrichtsaandoening)?
De belangrijkste oorzaak is de leeftijd. Overgewicht, ongecontroleerd sporten, werken in zware lichamelijke beroepen, eerdere rugtrauma's en het verlies van dischoogte door een lumbale hernia verhogen echter de belasting op de facetgewrichten en versnellen zo de artrose.
Wat gebeurt er als lumbale artrose (facetgewrichtsaandoening) niet wordt behandeld?
Wanneer de aandoening onbehandeld blijft, neemt de artrose in de gewrichten toe en ontstaan er benige uitsteeksels (osteofyten). Deze toestand kan leiden tot kanaalstenose. Bovendien stopt de patiënt door de pijn met bewegen; dit leidt op zijn beurt tot verzwakking van de rugspieren en laat de wervelkolom volledig zonder steun, waardoor een vicieuze cirkel ontstaat.
Is een niet-operatieve behandeling van lumbale artrose (facetgewrichtsaandoening) mogelijk?
Het is absoluut mogelijk, en in feite zijn niet-operatieve methoden de eerste optie. Met radiofrequente denervatie, facetgewrichtblokkades en fysiotherapeutische methoden kan meer dan 90% van onze patiënten terugkeren naar een comfortabel leven zonder dat een operatie nodig is.
Is de stijfheid en pijn die 's ochtends in de onderrug wordt gevoeld een teken van artrose?
Ja, dit is het meest klassieke symptoom van het facetsyndroom. Dat "roestgevoel" dat je bij het ontwaken in de ochtend voelt en dat binnen 15-20 minuten afneemt naarmate je beweegt, wijst op artrose in de gewrichten. De stilstand van het gewrichtsvocht veroorzaakt deze stijfheid; de pijn neemt af bij beweging.
In welke gevallen vereist lumbale artrose (facetgewrichtsaandoening) een operatie?
Als de artrose zo ver is gevorderd dat de benige structuren de zenuwen samendrukken en ernstig krachtverlies veroorzaken (risico op verlamming), of als het gepaard gaat met "wervelverschuiving" (spondylolisthesis), kunnen chirurgische stabilisatie-operaties (schroef/plaat) noodzakelijk zijn. Bij artrose met alleen een pijnklacht is een operatie echter zelden de eerste keuze.
Biedt injectiebehandeling een permanente oplossing voor lumbale artrose (facetgewrichtsaandoening)?
Omdat de radiofrequente injectiebehandeling (denervatie) de zenuwvezels die de pijn overbrengen uitschakelt, biedt zij een langdurige verlichting tot wel 2 jaar, en bij sommige patiënten zelfs langer. Bij patiënten die in deze periode afvallen en hun onderrug versterken, houdt de toestand van welbevinden veel langer aan.
Veroorzaakt lumbale artrose (facetgewrichtsaandoening) een lumbale hernia?
Ja, er is een direct verband. Artrotische gewrichten verstoren het lastenevenwicht van de wervelkolom. Deze onbalans plaatst een grotere belasting op de tussenwervelschijven en bereidt de weg voor de schijf om voortijdig te slijten en een hernia te veroorzaken.
Is lichaamsbeweging goed voor lumbale artrose (facetgewrichtsaandoening)?
Lichaamsbeweging is een integraal onderdeel van de behandeling. Vooral pilates, zwemmen en rekoefeningen die de buik- en rugspieren versterken, verminderen de belasting op de facetgewrichten en verhogen het succes van de behandeling. Tijdens pijnlijke periodes moet ongecontroleerde lichaamsbeweging echter worden vermeden.
Veroorzaakt lumbale artrose (facetgewrichtsaandoening) pijn die naar de benen uitstraalt?
Ja, maar dit verschilt van de pijn van een hernia. We noemen dit "referred pain" (uitstralende pijn). Pijn die afkomstig is van de facetgewrichten kan zich verspreiden naar de achterzijde van de dij en tot aan het niveau van de knie. Pijn die helemaal doorloopt tot in de tenen wijst daarentegen meestal op een hernia die de artrose vergezelt.
Wat is effectiever bij het diagnosticeren van lumbale artrose (facetgewrichtsaandoening), MRI of CT?
MRI is zeer waardevol voor het in beeld brengen van kraakbeenstructuren, weke delen en zenuwcompressie. Om echter de effecten van de artrose op het bot te zien en de mate van verkalking tot op de millimeter te meten, is computertomografie (CT) soms superieur bij het diagnosticeren van artrose.
Hoe worden een facetgewrichtinjectie en radiofrequente denervatie uitgevoerd?
Beide procedures worden uitgevoerd in een operatiekameromgeving onder geleiding van fluoroscopie (live-röntgen). De beoogde gewrichtspunten worden benaderd met speciale naalden. Bij de injectie wordt medicatie in het gebied toegediend; bij de radiofrequente methode wordt via de punt van de naald warmte toegepast om het zenuwuiteinde te blokkeren dat de pijngewaarwording van het gewricht naar de hersenen overbrengt.
Wat is het slagingspercentage van facetgewrichtdenervatie met radiofrequentie?
Bij patiënten die correct zijn gediagnosticeerd (met een uitgevoerde testblokkade) ligt het slagingspercentage tussen 80% en 90%. Het is een comfortabele procedure die de levenskwaliteit van de patiënt onmiddellijk verbetert.
Hoe wordt facetgewrichtdenervatie met radiofrequentie uitgevoerd?
De patiënt wordt op de buik gelegd en het te behandelen gebied wordt gesteriliseerd. Het gewricht wordt met doorlichting exact in beeld gebracht. Na het plaatsen van de naald wordt met teststroompjes bevestigd dat we op het juiste punt zitten (de patiënt voelt een lichte tinteling). Daarna wordt de behandeling afgerond met een veilige warmtetoepassing.
Bestaat er een risico op verlamming tijdens de procedure van facetgewrichtdenervatie met radiofrequentie?
Nee. De tijdens de procedure gebruikte naalden en de toegepaste radiofrequente stroom worden weg van de hoofdzenuwen die de benen bewegen gericht en alleen op de dunne sensorische zenuwen die de gewrichtspijn overbrengen. Omdat de procedure onder geleiding van fluoroscopie wordt uitgevoerd, is een risico op verlamming medisch gezien niet te verwachten.
Wordt de procedure van facetgewrichtdenervatie met radiofrequentie onder algehele of plaatselijke verdoving uitgevoerd?
De procedure wordt volledig onder plaatselijke verdoving uitgevoerd. Doordat de patiënt tijdens de procedure wakker is en op de teststromen reageert, blijft de veiligheid op het hoogste niveau.
Is rust vereist na facetgewrichtdenervatie met radiofrequentie, en wanneer kan ik weer aan het werk?
Rusten thuis op de dag van de procedure is voldoende. Omdat er geen hechtingen of insnijdingen zijn, kunnen onze patiënten de volgende dag terugkeren naar hun normale werkzame leven.
Wat is de diagnostische blokkade (testnaald) methode bij het diagnosticeren van facetgewrichtpijn?
Dit is de belangrijkste stap. Vóór de radiofrequentie wordt een zeer kleine hoeveelheid lokaal verdovingsmiddel in het gewricht geïnjecteerd om te testen of de pijn uit dat gewricht afkomstig is. Als de pijn een tijdje volledig verdwijnt, wordt bevestigd dat de radiofrequentie succesvol zal zijn.
Heeft de behandeling met facetgewrichtdenervatie met radiofrequentie schadelijke effecten?
Nee, er wordt geen lichaamsvreemde stof of schadelijke straling in het lichaam gebracht. Er wordt alleen een warmte-effect gecreëerd op het beoogde zenuwuiteinde. Het veroorzaakt geen schade aan andere organen of weefsels.
Wat zijn de bijwerkingen van de behandeling met facetgewrichtdenervatie met radiofrequentie?
Zelden kan er op de plaats van toepassing een lichte blauwe plek optreden die 2-3 dagen duurt, of gevoeligheid die verband houdt met het inbrengen van de naald. Bij sommige patiënten kan tijdens de eerste dagen na de procedure een lichte toename van de pijn (rebound-pijn) worden gezien, maar dit is tijdelijk.
Wanneer treedt het effect van de behandeling met facetgewrichtdenervatie met radiofrequentie op?
Sommige patiënten voelen onmiddellijk verlichting, maar het kan 2 tot 3 weken duren voordat de procedure volledig effect heeft en het herstel van de zenuw is voltooid.
Wat zijn de risico's van de behandeling met facetgewrichtdenervatie met radiofrequentie?
Infectie en plaatselijke bloeding hebben, zoals bij elke interventionele procedure, een zeer lage kans (minder dan 1%). Wanneer de procedure door een neurochirurg onder geleiding van fluoroscopie wordt uitgevoerd, brengt zij geen ernstig risico met zich mee.
Hoe lang duurt de behandeling met facetgewrichtdenervatie met radiofrequentie?
Afhankelijk van het aantal te behandelen niveaus wordt de procedure over het algemeen binnen 20-40 minuten voltooid.
Wie voert de behandeling met facetgewrichtdenervatie met radiofrequentie uit?
Deze moet worden uitgevoerd door neurochirurgen die de anatomie van de wervelkolom beheersen, of door algologie- (pijn)specialisten.
Wat is het verschil tussen facetgewrichtdenervatie met radiofrequentie en laserbehandeling?
Laser wordt over het algemeen gebruikt om "de binnenkant van de hernia te verdampen", terwijl radiofrequentie wordt gebruikt om "de zenuwen van de gewrichtspijn te blokkeren". De twee behandelen verschillende problemen.
Vergoedt de particuliere zorgverzekering de denervatie van de facetgewrichten met radiofrequente behandeling?
Veel particuliere zorgverzekeraars vergoeden deze ingrepen volgens de polis wanneer een verklaring van medische noodzaak wordt overgelegd.
Welk type verdoving wordt gebruikt bij de denervatie van de facetgewrichten met radiofrequentie?
Er wordt uitsluitend een plaatselijke verdoving toegepast. De patiënt staat gedurende het hele proces in contact met de chirurg.
Kan ik dezelfde dag naar huis na de denervatie van de facetgewrichten met radiofrequente behandeling?
Ja, u kunt 1 tot 2 uur nadat de ingreep is afgerond met ontslag naar huis en zelf naar buiten lopen.
Is rust nodig na de denervatie van de facetgewrichten met radiofrequente behandeling?
Het volstaat om zware lichamelijke inspanning gedurende 24 tot 48 uur te vermijden. Volledige bedrust is niet vereist.
Wordt de denervatie van de facetgewrichten met radiofrequente behandeling uitgevoerd in de operatiekamer of op de polikliniek?
Dit moet absoluut onder operatiekameromstandigheden worden uitgevoerd, met sterilisatie en onder controle van een doorlichtingsapparaat (fluoroscopie). Poliklinische omstandigheden zijn voor deze ingreep niet geschikt.
Is het verbranden van de zenuwen met radiofrequente denervatie van de facetgewrichten gevaarlijk? Bestaat er een risico op verlamming?
Hoewel de term "verbranden" patiënten afschrikt, worden bij de ingreep alleen de dunne takjes die pijn doorgeven "tot zwijgen gebracht". De motorische zenuwen blijven gespaard, waardoor er geen risico op verlamming bestaat.
Doet de warmte van de radiofrequente denervatie van de facetgewrichten de hernia krimpen, of verlicht deze alleen de pijn?
Radiofrequentie op de facetgewrichten verlicht uitsluitend de gewrichtspijn. Wanneer deze in de tussenwervelschijf wordt toegepast (nucleoplastie), is het doel wél de hernia te doen krimpen.
Laat radiofrequente denervatie van de facetgewrichten blijvende schade achter?
Nee, deze laat geen ongewenste blijvende schade achter aan de anatomie van de wervelkolom of aan het zenuwstelsel.
Worden we tijdens de radiofrequente denervatie van de facetgewrichten onder narcose gebracht? Is het een pijnlijke ingreep?
U wordt niet onder narcose gebracht. Omdat de plaatsen waar de naald wordt ingebracht verdoofd zijn, wordt er geen ondraaglijke pijn gevoeld. Alleen wanneer de naald het gewricht bereikt, wordt er kortstondig een drukgevoel gevoeld.
Hoeveel minuten duurt de radiofrequente denervatie van de facetgewrichten? Kan ik meteen naar huis?
Het duurt gemiddeld 30 minuten. Na 2 uur observatie kunt u meteen naar huis.
Waar precies gaat de naald voor de radiofrequente denervatie van de facetgewrichten naar binnen? Worden er hechtingen geplaatst?
De naald wordt boven de facetgewrichten in de onderrug ingebracht, in de veilige tunnels waardoor de zenuw loopt. Er worden geen hechtingen geplaatst; het insteekgaatje sluit zich vanzelf snel.
Wordt de radiofrequente denervatie van de facetgewrichten binnen in de hernia of op de zenuwwortels toegepast?
Dat hangt af van de klacht van de patiënt. Bij pijn vanuit de schijf wordt de behandeling binnen in de schijf toegepast (nucleoplastie), bij verkalkingspijn op de gewrichtszenuw, en bij been- of armpijn op de zenuwwortel (pulsed RF).
Wat is effectiever: laserbehandeling voor een hernia of radiofrequente denervatie van de facetgewrichten?
Deze twee methoden dienen een verschillend doel. Voor het doen krimpen van een hernia is de laser doorgaans effectiever; voor het verlichten van zenuwpijn en artrosepijn is radiofrequentie doorgaans effectiever.
Fysiotherapie heeft niet gewerkt; kan radiofrequente denervatie van de facetgewrichten een definitieve oplossing zijn?
Bij patiënten met facetsyndroom die geen resultaat halen uit fysiotherapie is radiofrequentie ons krachtigste alternatief dat een definitief resultaat oplevert, omdat het de pijn bij de bron verlicht.
