Auteur: Op. Dr. M. Levent Deniz, Specialist hersen-, zenuw- en wervelkolomchirurgie · Laatst bijgewerkt:
Voordat we het over de behandeling van wervelkanaalstenose hebben, eerst de vraag: wat is wervelkanaalstenose? Het ruggenmerg en de zenuwen die eruit ontspringen, liggen in een kanaal dat we het wervelkanaal noemen. Door leeftijd en letsel slijten de facetgewrichten en tussenwervelschijven rond het wervelkanaal, waarna artrose ontstaat. Dat proces vernauwt het wervelkanaal geleidelijk, waardoor het ruggenmerg en de zenuwen in het kanaal bekneld raken.
Hoewel het vorderen van de leeftijd de belangrijkste oorzaak is, komt wervelkanaalstenose ook voor bij jongere patiënten die lichamelijk werk doen en zwaar tillen. De aandoening schrijdt in de loop van jaren voort. De typische klacht is krachtsverlies en doofheid in de benen die bij het lopen ontstaat (neurogene claudicatio): na een bepaalde loopafstand moeten patiënten rusten.
In gevorderde gevallen (loopafstand onder de 100 meter, urineverlies) is een operatie beslist noodzakelijk. Bij de behandeling van wervelkanaalstenose worden in niet-gevorderde gevallen conservatieve behandelingen en interventionele pijnbehandelingen toegepast. Omdat de aandoening de neiging heeft te verergeren, moet de grens tussen die behandelingen en een operatie zeer zorgvuldig worden bepaald. Bij stenosepatiënten die een operatie nodig hebben, kan een uitgestelde ingreep tot onomkeerbare problemen leiden (blijvend krachtsverlies in de benen, urineverlies).
CONSERVATIEVE BEHANDELINGEN
Deze worden toegepast bij patiënten die nog geen operatie nodig hebben en omvatten de eerstelijnsbehandelingen van de behandeling van wervelkanaalstenose: medicatie, afvallen, fysiotherapie en voorlichting over wat u voor een gezonde wervelkolom moet doen en laten.
INTERVENTIONELE PIJNBEHANDELINGEN
Interventionele pijntechnieken worden toegepast bij patiënten die met conservatieve methoden niet verbeteren, of in combinatie daarmee. Lumbale wervelkanaalstenose is een chronisch proces en de juiste aanpak is alle behandelingen samen uit te voeren. In onze kliniek passen wij bij wervelkanaalstenose lumbale epidurale injectietechnieken toe als interventionele pijnbehandeling. Patiënten met pijn door facetartrose van de onderrug (facetsyndroom) krijgen in dezelfde sessie een facetdenervatie. (behandeling van verkalking in de onderrug)
CHIRURGISCHE METHODEN
Ons operatieteam voert met succes de gesloten stenose-operatie (microlumbale laminectomie) uit, die de laatste jaren wereldwijd aan populariteit wint. Klik voor uitgebreide informatie en onze driedimensionale animatievideo.
Afspraak & praktische informatie
Hoe maakt u een afspraak?
U kunt uw afspraakverzoek sturen via WhatsApp, telefonisch of via het contactformulier. Beschrijf kort uw klacht en de tijden die u schikken; dat versnelt het proces en we reageren zo snel mogelijk.
Wat neemt u mee naar het consult?
Neem, indien beschikbaar, uw recente MRI- en CT-beelden mee, eerdere onderzoeks- en operatieverslagen en een lijst van de medicijnen die u dagelijks gebruikt. Dat maakt de beoordeling aanzienlijk eenvoudiger.
Wat gebeurt er tijdens het eerste consult?
We luisteren naar uw klachten en voorgeschiedenis, doen een neurologisch onderzoek en bekijken uw bestaande beelden samen. De behandelopties worden vervolgens met u gepland, rekening houdend met uw verwachtingen en levensstijl.
Second opinion
Is er elders een diagnose gesteld of een operatie geadviseerd, dan kunt u met uw bestaande beelden en verslagen een afspraak maken voor een second opinion.
Neem contact op voor uw vragen en afspraakverzoeken. Wij reageren zo snel mogelijk.
Wat is vernauwing van het wervelkanaal (spinale stenose)?
Spinale stenose, in de volksmond bekend als vernauwing van het wervelkanaal, is een aandoening waarbij het benige kanaal waardoor het ruggenmerg en de zenuwwortels lopen, vernauwt door veroudering of andere factoren. Als gevolg van deze vernauwing raken de zenuwen bekneld en wordt de geleiding naar de benen belemmerd. Meestal treedt het op in de onderrug (lumbale stenose) en het is een chronisch proces dat de levenskwaliteit van de patiënt ernstig beperkt.
Wat zijn de symptomen van vernauwing van het wervelkanaal (spinale stenose)?
Het meest typische symptoom is wat wij "neurogene claudicatie" noemen — een gevoel van gevoelloosheid, kramp en vermoeidheid in de benen dat optreedt tijdens het lopen. Na een bepaalde afstand te hebben gelopen, moet de patiënt stoppen en rusten. Daarnaast zijn er pijn in de onderrug en heup, een branderig gevoel in de benen, en in gevorderde gevallen verlies van controle over blaas/darm en blijvend krachtverlies in de benen.
Wat veroorzaakt vernauwing van het wervelkanaal (spinale stenose)?
De meest voorkomende oorzaak is degeneratie die verband houdt met veroudering. Het ontstaat doordat de tussenwervelschijven water verliezen en inzakken, de gewrichten verdikken door verkalking en de gewrichtsbanden in de wervelkolom (ligamentum flavum) hun elasticiteit verliezen en verdikken, waardoor het kanaal vernauwt. Zelden kunnen ook een aangeboren nauwe kanaalstructuur of eerdere trauma's tot deze aandoening leiden.
Wat gebeurt er als vernauwing van het wervelkanaal (spinale stenose) onbehandeld blijft?
Onbehandelde kanaalvernauwing is helaas geen proces dat vanzelf geneest; integendeel, het is progressief. Na verloop van tijd kan de loopafstand van de patiënt afnemen tot slechts enkele meters. Chronische druk op de zenuwen kan ervoor zorgen dat de beenspieren wegteren, tot blijvende gevoelloosheid leiden en ertoe leiden dat de patiënt bedlegerig wordt.
Wat is de behandeling voor vernauwing van het wervelkanaal (spinale stenose)?
De behandeling wordt gepland op basis van het stadium van de ziekte. In het beginstadium worden medicatie, rust en fysiotherapie toegepast. Bij matige vernauwing wordt het gebied rond de zenuw ontlast met epidurale injecties en zenuwblokkades. Bij gevorderde vernauwing en bij de aanwezigheid van neurologisch verlies is chirurgisch ingrijpen (decompressie) echter de definitieve oplossing.
Hoe wordt vernauwing van het wervelkanaal (spinale stenose) gediagnosticeerd?
Het diagnostische proces begint met een uitvoerige anamnese en een onderzoek waarbij gevraagd wordt naar de loopafstand van de patiënt. Voor een definitieve diagnose is een lumbale MRI de gouden standaard; de diameter van het kanaal wordt in millimeters gemeten. Om de verkalkingen in de benige structuur duidelijker te zien wordt computertomografie (CT) gebruikt, en een EMG-onderzoek om de geleidingsstatus van de zenuwen te controleren helpt eveneens bij de diagnose.
Hoe doeltreffend zijn niet-chirurgische behandelmethoden (epidurale injectie, zenuwblokkade) bij vernauwing van het wervelkanaal?
Niet-chirurgische methoden zijn behoorlijk doeltreffend, vooral bij "lichte en matige" gradaties van vernauwing. Epidurale injecties verminderen de ontsteking in de zenuwwortels, verlichten de pijn van de patiënt en kunnen de loopafstand aanzienlijk vergroten. Als het kanaal echter volledig is afgesloten door bot- en ligamentweefsel, bieden deze methoden slechts tijdelijke verlichting; de blijvende oplossing is een operatie.
In welk stadium van vernauwing van het wervelkanaal is een operatie nodig?
Als de loopafstand van de patiënt onder de 100-200 meter is gedaald, als er een aanzienlijk krachtverlies in de benen is begonnen en als de toegepaste injectiebehandelingen geen resultaat opleveren, dan is het tijd voor een chirurgische ingreep. Bij het nemen van de beslissing wordt eerder de mate van beperking in het dagelijks leven van de patiënt in aanmerking genomen dan het MRI-beeld.
Wanneer is het bij een operatie voor vernauwing van het wervelkanaal nodig om metalen platen (schroeven) te plaatsen?
Het is niet bij elke operatie voor kanaalvernauwing noodzakelijk om schroeven te plaatsen. Een behandeling met schroeven wordt toegepast om het evenwicht van de wervelkolom te bewaren in geval van een verschuiving in de wervelkolom (spondylolisthesis), een kromming (scoliose), of wanneer er tijdens de operatie een grote hoeveelheid botweefsel moet worden verwijderd om het kanaal te ontlasten. Bij een stabiele wervelkolom kan het eenvoudigweg verwijden van het kanaal (decompressie) volstaan.
Wat zijn de risico's van een operatie voor spinale kanaalstenose?
Dankzij moderne microchirurgische technieken en neuromonitoringapparatuur zijn de risico's aanzienlijk geminimaliseerd. Zoals bij elke operatie kunnen echter infectie, bloeding of, zeldzaam, een scheur in de dura (het vlies dat het ruggenmerg omhult) optreden. Met een ervaren chirurg en de juiste techniek worden deze risico's succesvol beheerst.
Waarom moet ik tijdens het lopen stoppen?
De reden hiervoor is "neurogene claudicatie". Terwijl u loopt, hebben de zenuwen in uw benen meer bloedtoevoer en zuurstof nodig. Het vernauwde kanaal laat deze behoefte echter niet toe; de zenuwen raken bekneld en er ontstaat een gevoel van "blokkade" in uw benen. Stoppen en voorover buigen of gaan zitten geeft u verlichting, omdat dit de diameter van het kanaal tijdelijk verwijdt.
Wat is het verschil tussen een lumbale hernia en kanaalstenose?
Een lumbale hernia begint meestal plotseling en houdt in dat zacht schijfweefsel op de zenuw drukt; het kan op elke leeftijd optreden. Kanaalstenose daarentegen is een chronisch proces dat zich over jaren uitstrekt, meestal gezien bij mensen ouder dan 50 jaar, veroorzaakt door de verdikking van bot- en ligamentweefsel. Terwijl een hernia zelfs in rust pijn kan veroorzaken, neemt de pijn van kanaalstenose doorgaans toe bij het lopen.
Veroorzaakt spinale kanaalstenose een branderig gevoel en gevoelloosheid in de benen?
Ja, absoluut. Chronische druk op de zenuwen leidt tot gewaarwordingen zoals een branderig gevoel, gevoelloosheid of een gevoel van een "elektrische schok" in de benen, de billen en de voetzolen. Deze toestand is een teken dat er zenuwbeschadiging is begonnen.
Is een operatie altijd noodzakelijk bij spinale kanaalstenose?
Niet elke patiënt met kanaalstenose hoeft een operatie te ondergaan. Als uw klachten uw levenskwaliteit niet sterk aantasten en u geen neurologisch tekort heeft, kunt u uw leven voortzetten met gewichtsbeheersing, lichaamsbeweging en periodieke injectiebehandelingen. Een operatie is een redding "wanneer het einde van de weg is bereikt" en het leven ondraaglijk is geworden.
Kan een epidurale injectie een oplossing zijn voor spinale kanaalstenose?
De epidurale injectie is het krachtigste wapen vóór een operatie. Bij een groot deel van de patiënten met kanaalstenose kan het de druk en het oedeem rond de zenuw verlichten, wat een verlichting geeft die maanden, soms jaren aanhoudt. Zelfs als het de aandoening niet volledig geneest, is het een zeer succesvolle methode om een operatie uit te stellen of de levenskwaliteit te verbeteren.
Veroorzaakt spinale kanaalstenose verlamming?
Omdat kanaalstenose meestal een langzaam voortschrijdend proces is, is het risico op een plotselinge verlamming lager dan bij een lumbale hernia. In verwaarloosde gevallen waarin het krachtverlies in de benen niet serieus wordt genomen, kan de zenuwgeleiding echter volledig worden afgesneden en kunnen onomkeerbare loopstoornissen ontstaan. Vroege diagnose en een goede opvolging schakelen het risico op verlamming volledig uit.
Is nucleoplastie nuttig bij spinale kanaalstenose?
Nucleoplastie is meer een behandeling die gericht is op een "lumbale hernia". Bij kanaalstenose is het belangrijkste probleem niet het schijfweefsel maar de verdikking van bot- en ligamentweefsel. Om deze reden is nucleoplastie, tenzij er een begeleidende grote hernia is, niet de eerste keuze bij de behandeling van kanaalstenose. In deze gevallen bieden epidurale injecties een veel groter succes.
Hoe wordt een gesloten operatie voor kanaalstenose uitgevoerd?
De methode die in de moderne geneeskunde "gesloten" wordt genoemd, is in feite de microchirurgische techniek. Bij deze ingreep wordt toegang verkregen via een zeer kleine incisie van ongeveer 2-2,5 cm in de onderrug. Met behulp van een chirurgische microscoop met hoge resolutie worden het verdikte ligamentweefsel (ligamentum flavum) en de benige uitsteeksels die op de zenuwen drukken millimeter voor millimeter weggeruimd. Omdat de natuurlijke steunstructuren van de wervelkolom niet worden beschadigd, is de bloeding minimaal en verloopt het herstelproces zeer snel.
Wat zijn de gesloten chirurgische methoden voor kanaalstenose?
De meest voorkomende en betrouwbare methode is "decompressie door microchirurgie". Daarnaast kunnen in geschikte gevallen ook volledig gesloten (endoscopische) methoden de voorkeur krijgen. Het belangrijkste doel is om het kanaal waardoor de zenuwen lopen te verwijden met zo min mogelijk schade, zonder de stabiliteit (soliditeit) van de wervelkolom te verstoren. In tegenstelling tot klassieke open operaties gaan deze methoden niet gepaard met grote spierincisies of uitgebreide botverwijdering.
Wat is het slagingspercentage van een operatie voor spinale kanaalstenose?
Met de juiste patiëntselectie en een nauwgezette microchirurgische planning ligt het slagingspercentage bij operaties voor kanaalstenose boven de 90%. De meeste van onze patiënten melden dat ze verlost zijn van de klachten van "niet kunnen lopen" en "zwaarte in de benen" die ze vóór de operatie ervoeren, en dat hun loopafstand dramatisch is toegenomen.
Kan er tijdens een operatie voor spinale kanaalstenose zenuwbeschadiging optreden?
Dankzij geavanceerde microscooptechnologie en apparaten die "neuromonitoring" worden genoemd en die de zenuwfuncties tijdens de ingreep continu in real time volgen, is het risico op zenuwbeschadiging tot onder de 1% gedaald. De combinatie van de ervaring van de chirurg en deze technologieën maakt de operatie uiterst veilig.
Hoeveel dagen na een operatie voor spinale kanaalstenose kan ik weer op de been zijn?
Het grootste voordeel van de gesloten/microchirurgische methode is dat de patiënt snel gemobiliseerd wordt. Onze patiënten kunnen over het algemeen ongeveer 4-6 uur na de operatie, zodra het effect van de verdoving is uitgewerkt, op de been komen en onder begeleiding van een verpleegkundige en fysiotherapeut in de gang lopen. Het ziekenhuisverblijf duurt meestal slechts één nacht.
Zullen mijn klachten van spinale kanaalstenose onmiddellijk na de operatie verdwijnen?
De beenpijn en krampen die tijdens het lopen optreden, verdwijnen meestal al de dag na de operatie. Het volledig verdwijnen van de gevoelloosheid en het tintelende gevoel dat door langdurige druk is veroorzaakt, kan echter enkele weken tot maanden duren, afhankelijk van hoe snel de zenuw herstelt. Op het moment dat de druk op de zenuw wordt weggenomen, begint de "genezingsklok" te tikken.
Kan ik na een operatie voor spinale kanaalstenose bukken en weer opstaan?
Tijdens de eerste 4-6 weken van het "weefselgenezingsproces" moeten plotseling bukken, draaien en het tillen van zware voorwerpen worden vermeden. Het is echter mogelijk om door de knieën te buigen om te hurken of te bewegen op de manier die de arts heeft aangegeven. Na de eerste maand, naarmate de rugspieren sterker worden, herwint de patiënt volledig de normale dagelijkse beweeglijkheid.
Wanneer kan ik na een operatie voor wervelkanaalstenose weer aan het werk?
Onze patiënten met een bureaubaan en overwegend geestelijk werk kunnen doorgaans binnen 10-15 dagen weer aan het werk. Bij actievere beroepen of beroepen waarvoor lichamelijke kracht nodig is, kan deze periode oplopen tot 4 à 6 weken. Lichte wandelingen die in de vroege periode worden gemaakt, versnellen het proces van terugkeer naar het werk.
